Een nieuw, groot wetenschappelijk onderzoek geeft hoopvol nieuws voor heel veel vrouwen met borstkanker. Uit de studie blijkt dat een groot deel van de patiënten geen chemotherapie nodig heeft! Zij kunnen net zo goed worden behandeld met een lichtere behandeling, zoals hormoontherapie of andere effectievere behandelingen.
In dit artikel leggen we uit wat dit nieuws betekent, waarom chemo niet altijd nodig is, wat de nadelen van chemo zijn en welke alternatieven en veelbelovende behandelingen er zijn.
Belangrijk om vooraf te weten: dit artikel is algemene informatie. Het vervangt geen gesprek met jouw eigen arts. Heb jij borstkanker of een verhoogd risico? Bespreek jouw behandeling altijd met jouw behandelend arts of oncoloog.
Het nieuws: veel vrouwen kunnen chemo veilig overslaan
In mei 2026 werd een belangrijk wetenschappelijk onderzoek gepresenteerd op het grootste kankercongres ter wereld, het ASCO-congres in Chicago (USA). Het gaat om de zogeheten OPTIMA-studie, geleid door University College London (UCL) uit Engeland.
Aan het onderzoek deden ruim 4.400 vrouwen mee van 40 jaar en ouder. Zij kwamen uit zes landen: het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, Zweden, Australië, Nieuw-Zeeland en Thailand. Alle vrouwen hadden een vorm van borstkanker in een vroeg stadium. Op papier leek hun risico hoog, bijvoorbeeld omdat de tumor al in de lymfeklieren zat. Vroeger kregen deze vrouwen daarom bijna altijd chemotherapie als basiskankerbehandeling.
De wetenschappelijke onderzoekers gebruikten een speciale gentest (de Prosigna-test). Die test kijkt naar de activiteit van 50 genen in de tumor. Zo kun je beter inschatten hoe groot het risico is dat de (borst)kanker terugkomt.
De uitkomsten van het onderzoek zijn opvallend:
- Meer dan twee derde van de vrouwen had een laag risico volgens de gentest.
- Deze groep kreeg geen chemotherapie, doch wel hormoontherapie.
- Na vijf jaar leefde 93,7% van deze groep nog. In de groep die wel chemo kreeg, was dat 94,9%.
- De groep die wel chemo kreeg ondervond meer gezondheidsklachten en zware bijwerkingen i.v.m. de onderzoeksgroep met hormoontherapie.
Het effectiviteitsverschil is dus heel klein. Voor deze vrouwen voegde chemotherapie weinig of niets toe aan hun overlevingskans. Ze hadden wel de zware bijwerkingen kunnen krijgen. De onderzoekers schatten dat alleen al in Engeland zo’n 5.000 vrouwen per jaar de chemo zouden kunnen overslaan. Voor Nederland gaat het waarschijnlijk om meer dan 1.000 tot 2.000 vrouwen per jaar.
Let op: Dit geldt niet voor alle soorten borstkanker. Het gaat hier om een bepaalde groep: vrouwen met een hormoongevoelige tumor (ER-positief), die HER2-negatief is, in een vroeg stadium. Voor veel andere kankerpatiënten blijft chemotherapie een mogelijke behandeling, doch de effectiviteit is veelal laag en veel patiënten (>60%) overlijden uiteindelijk aan de gevolgen van de bijwerkingen en niet aan kanker. Dat geeft te denken…
Lees ook: Wat kun je na borstkanker doen om de kans dat je opnieuw kanker krijgt te verkleinen?
Hoe kan het dat chemo soms vaak nodig is?
Lange tijd kregen veel vrouwen met borstkanker “voor de zekerheid” chemotherapie. Het idee was: het kan geen kwaad om extra te behandelen. Maar nu weten we dat dit niet klopt. Voor sommige vrouwen werkt chemo nauwelijks tegen hormoongevoelige type kanker. Ze krijgen dan wel alle nadelen, maar bijna geen voordeel. Dit noemen wetenschappers en artsen overbehandeling.
De oplossing is een gentest (ook wel genoomtest genoemd). Zo’n test bekijkt het erfelijk materiaal (de genen) van de tumor. Daarmee kunnen artsen beter voorspellen:
- Hoe groot het risico is dat de kanker terugkomt.
- Of chemotherapie echt helpt, of juist niet.
Er zijn meerdere van deze gentests. De bekendste zijn:
- MammaPrint: kijkt naar 70 genen (ontwikkeld in Nederland).
- Oncotype DX: kijkt naar 21 genen.
- Prosigna: kijkt naar 50 genen (gebruikt in de OPTIMA-studie).
In Nederland worden MammaPrint en Oncotype DX al vergoed voor bepaalde groepen vrouwen. Arts en patiënt beslissen samen of zo’n test zinvol is, en daarna samen of chemo wel of niet nodig is.
Het mooie hieraan: dit is zorg op maat. Niet iedereen krijgt meer dezelfde zware behandeling. In plaats daarvan kijkt de arts naar de specifieke kanker van die ene patiënt.
Lees ook: Wat zijn de 12 symptomen van borstkanker?
Wat zijn de risico’s en bijwerkingen van chemotherapie?
Chemotherapie is een belangrijke behandeling die al heel veel levens heeft gered. Maar het is ook een zware behandeling met een verhoogd risico op bijwerkingen. Chemo werkt door cellen aan te vallen die zich snel delen. Kankercellen delen zich snel, dus die worden geraakt. Maar gezonde cellen die zich ook snel delen, worden helaas ookk geraakt. Denk aan cellen in jouw haarwortels, jouw mond, jouw darmen en jouw beenmerg. Daardoor ontstaan bijwerkingen.
Belangrijk om te weten: niet iedereen krijgt alle bijwerkingen. Hoeveel last je hebt, hangt af van het soort medicijn, de dosering en jouw eigen lichaam. Ook geldt: veel of weinig last hebben zegt niets over hoe goed de behandeling werkt. Veel bijwerkingen gaan na de kuur weer over, maar sommige kunnen lang blijven of pas later komen.
Lees ook: Dít zijn de symptomen van kanker die vrouwen veelal niet herkennen.
Veel voorkomende bijwerkingen van chemotherapie
- Sterke vermoeidheid. Dit is een van de meest gehoorde klachten en kan lang aanhouden.
- Misselijkheid en braken.
- Haaruitval, soms ook van wimpers, wenkbrauwen en lichaamshaar. Soms doet de hoofdhuid pijn (“haarpijn”).
- Mondklachten: mondzweertjes, een ontstoken slijmvlies en pijn bij het slikken.
- Darmklachten: diarree of juist verstopping en buikpijn.
- Hartklachten: hartkloppingen, hartfalen, hartinfarct.
- Verminderde eetlust en een veranderde smaak of geur.
- Huidklachten: een droge, jeukende of gevoelige huid, uitslag, en een grotere gevoeligheid voor de zon (je verbrandt sneller).
- Hand-voetsyndroom: rode, pijnlijke of tintelende handpalmen en voetzolen. De huid kan daarnaast donkerder verkleuren.
- Nagelproblemen: zwakke, gegroefde of verkleurde nagels, die soms loslaten.
- Gewrichts- en spierpijn: pijn in bijvoorbeeld de schouders, armen, benen, knieën of heupen. Dit komt vooral voor bij bepaalde chemomiddelen (zoals taxanen) en begint vaak een paar dagen na een kuur.
- Een grieperig gevoel met hoofdpijn, spierpijn, koude rillingen of koorts.
Lees ook: Waardoor krijg je schouderklachten na chemotherapie?
Gevolgen van chemotherapie voor bloed en afweer
Chemotherapie remt de aanmaak van bloedcellen in het beenmerg. Daardoor kun je krijgen:
- Een verzwakt afweersysteem (te weinig witte bloedcellen). Je bent dan vatbaarder voor infecties. Koorts tijdens een kuur is een reden om meteen contact op te nemen met het ziekenhuis, want een infectie kan dan snel ernstig worden.
- Bloedarmoede (te weinig rode bloedcellen): vermoeidheid, bleekheid en kortademigheid.
- Een verhoogd risico op bloedingen en blauwe plekken (te weinig bloedplaatjes).
Lees ook: Bloedarmoede: steeds meer vrouwen krijgen het door hun leefstijl.
Bijwerkingen van chemo die langer kunnen duren of later komen
- Zenuwschade (neuropathie): tintelingen, pijn of een doof gevoel in handen en voeten. Dit kan blijvend zijn.
- Concentratie- en geheugenproblemen; soms “chemobrein” genoemd.
- Vruchtbaarheidsproblemen en soms blijvende onvruchtbaarheid. Voor jonge vrouwen met een kinderwens is dit een belangrijk punt om vooraf te bespreken.
- Vervroegde overgang (POI) met klachten zoals opvliegers, nachtzweten, stemmingswisselingen en vaginale droogheid.
- Botontkalking (osteoporose); vooral als je vervroegd in de overgang komt.
- Gehoorschade of oorsuizen (tinnitus) bij bepaalde middelen.
Lees ook: Neuropathie: Wat het is, oorzaken en wat je er zelf tegen kunt doen?
Ernstige lange termijn gezondheidsrisico’s van chemo
Deze risico’s komen minder vaak voor, maar zijn wel reëel en serieus:
- Hartschade bij bepaalde chemomiddelen, soms pas jaren later.
- Schade aan nieren, lever of longen bij sommige chemomiddelen.
- Verhoogd risico op een tweede vorm van kanker later in het leven. Het bekendst en best onderbouwd zijn bloedkankers, zoals leukemie en het myelodysplastisch syndroom (MDS, een beenmergziekte). Bij sommige behandelingen kan ook het risico op andere soorten kanker iets hoger liggen.
Lees ook: Risico’s op hartklachten na chemotherapie.
Emotionele en seksuele gevolgen van chemo
Een kankerbehandeling is ook mentaal zwaar. Veel mensen voelen angst, somberheid, boosheid of verdriet, tijdens en na de chemobehandeling. Ook kan de zin in seks veranderen (verlaagd libido), en kan de vagina droger worden door hormonale veranderingen. Deze gevolgen worden vaak onderschat, maar horen er net zo goed bij.
Lees ook: Welke medicijnen kunnen jouw libido verlagen?
Daarnaast is er de impact op het dagelijks leven: weken of maanden je minder goed voelen, niet kunnen werken, en de zorg die het van je naasten vraagt. Daarom is het zo waardevol als chemo veilig kan worden weggelaten bij mensen die er weinig baat bij hebben. Dan voorkom je al deze risico’s zonder de overlevingskans te verlagen.
Heb je last van bijwerkingen? Bespreek ze altijd met jouw behandelend arts of verpleegkundige, want vaak is er iets aan te doen.
Lees ook: Wat zijn de 10 symptomen die bij vrouwen kunnen wijzen op kanker?
Welke alternatieven en veelbelovende behandelingen zijn er?
“Geen chemo” betekent niet “geen behandeling”. Er zijn steeds meer behandelingen die gericht en vaak met minder bijwerkingen werken. Welke behandeling het beste past, hangt af van het type tumor. Hieronder de belangrijkste opties.
1. Hormoontherapie (endocriene therapie)
Veel borsttumoren groeien door de vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron. Zo’n tumor heet hormoongevoelig of ER-positief. Bij deze vrouwen kan hormoontherapie de groei afremmen of stoppen. Bekende middelen zijn tamoxifen en de zogeheten aromataseremmers. Deze pillen neem je meestal een aantal jaren in. De bijwerkingen zijn er ook, maar zijn meestal lichter dan die van chemo.
Bij jongere vrouwen die nog niet in de overgang zijn, kan de arts de eierstokken tijdelijk “stilleggen”. Dit heet onderdrukking van de eierstokfunctie. In de OPTIMA-studie bleek dat de gentest ook bij deze jongere vrouwen veilig kan helpen bij de keuze.
2. Doelgerichte therapie (bij HER2-positieve borstkanker)
Sommige tumoren hebben veel van het eiwit HER2. Voor deze vrouwen zijn er doelgerichte medicijnen, zoals trastuzumab en pertuzumab. Deze middelen vallen heel gericht de kankercellen aan. Daardoor geven ze vaak minder en minder gevaarlijke bijwerkingen dan chemo.
Onderzoekers testen nu of sommige van deze patiënten zelfs helemaal zonder chemo behandeld kunnen worden, alleen met doelgerichte therapie. De eerste resultaten zijn hoopvol, maar dit geldt nog niet voor iedereen.
3. Immuuntherapie (vooral bij triple-negatieve borstkanker)
Triple-negatieve borstkanker is een agressieve vorm. Immuuntherapie helpt het eigen afweersysteem om de kanker aan te vallen. Onderzoek van het Antoni van Leeuwenhoek (AVL) in Amsterdam liet zien dat bij een deel van de patiënten met veel afweercellen in de tumor de kanker volledig kan verdwijnen na alleen immuuntherapie, dus zonder chemo. Dit is nog onderzoek en nog geen standaardbehandeling, maar het is een veelbelovende richting.
4. CDK4/6-remmers
Dit is een nieuwere groep medicijnen (bijvoorbeeld ribociclib). Ze remmen een “knop” die kankercellen nodig hebben om te groeien. Vaak worden ze gecombineerd met hormoontherapie. Er loopt onderzoek of deze combinatie bij sommige vrouwen de chemo kan vervangen.
5. Gentests voor zorg op maat
Zoals hierboven beschreven helpen MammaPrint, Oncotype DX en Prosigna om te kiezen wie wel en wie geen chemotherapie nodig heeft. Dit is misschien wel het belangrijkste alternatief van allemaal: niet een nieuw medicijn, doch een slimmere keuze in de behandeling van kanker.
Lees ook: Waarom ontdekken vrouwen borstkanker nog steeds vaak te laat?
Een belangrijke waarschuwing over “wondermiddelen”
Op internet en social media circuleren verhalen over goedkope pillen of huis-tuin-en-keukenmiddelen die kanker zouden genezen. Wees hier voorzichtig mee. Veel van deze claims zijn niet goed onderzocht of zelfs misleidend. Stop nooit zelf met een bewezen behandeling op basis van zo’n verhaal. Bespreek elke twijfel eerst met jouw oncoloog. Een bewezen behandeling uitstellen kan bij kanker gevaarlijk zijn.
Lees ook: Vruchtbaarheid behouden na kanker? Vrouwen worden te weinig naar gynaecoloog doorverwezen.
Wat betekent dit nieuws voor jou?
Het belangrijkste punt is: kankerzorg wordt steeds persoonlijker en effectiever. Niet iedereen krijgt nog dezelfde zware behandeling. Steeds vaker kijkt de arts naar jouw specifieke tumor en kiest hij of zij samen met jou de beste aanpak.
Heb je borstkanker (gehad) of maak je je zorgen? Dan kun je deze vragen meenemen naar jouw behandelend arts:
- Wat voor type borstkanker heb ik precies (hormoongevoelig, HER2, triple-negatief)?
- Is een gentest zoals MammaPrint, Oncotype DX of Prosigna voor mij zinvol?
- Heb ik echt baat bij chemotherapie, of zijn er lichtere opties?
- Welke risico’s en bijwerkingen kan ik verwachten, en wat kan ik daaraan doen?
Goede zorg is samen beslissen. Jij kent jouw eigen leven en wensen. Jouw arts kent de medische kant. Samen kom je veelal tot de beste keuze.
Lees ook: Waarom vrouwen met pijn vaak niet serieus genomen worden (en wat je eraan kunt doen)
Veel gestelde vragen (FAQ) over borstkanker en chemo
Hoeven borstkankerpatienten nu nooit meer chemo?
Nee. Het onderzoek geldt voor een bepaalde groep: vrouwen met een vroege, hormoongevoelige (ER-positieve), HER2-negatieve borstkanker en een laag risico volgens de gentest. Voor veel andere patiënten blijft chemotherapie heel belangrijk en soms levensreddend.
Wat is de OPTIMA-studie?
Dat is een groot internationaal onderzoek onder ruim 4.400 vrouwen, geleid door University College London (Engeland). Het werd in mei 2026 gepresenteerd op het ASCO-congres in Chicago (Amerika). De uitgebreide wetenschappelijke studie liet zien dat meer dan twee derde van de deelnemers veilig zonder chemo kon, op basis van de Prosigna-gentest.
Wat is een gentest bij borstkanker?
Een gentest (of genoomtest) bekijkt de genen van de tumor. Daarmee kan de arts beter voorspellen of de kanker terugkomt en of chemo echt helpt. Voorbeelden zijn MammaPrint, Oncotype DX en Prosigna.
Kan een gentest ook bepalen of ik een BRCA genmutatie heb?
Ja, een gentest (of genoomtest) kan bepalen of je mogelijk een BRCA-1 of BRCA-2 genmutatie hebt, en daardoor verhoogd risico op bepaalde type borstkanker en gynaecologische kankers.
Lees ook: Hoe kom je erachter of je drager bent van het erfelijke kankergen BRCA1 of BRCA2?
Worden deze gentests in Nederland vergoed?
MammaPrint en Oncotype DX worden in Nederland voor bepaalde groepen vrouwen vergoed. Of een test bij jou zinvol en vergoed is, bespreek je met jouw (huis)arts, internist of oncoloog.
Is hormoontherapie net zo goed als chemo?
Voor de juiste groep patiënten (hormoongevoelige, laag-risico tumor) blijkt hormoontherapie in dit onderzoek even goede overlevingskansen te geven als chemo, maar met minder zware bijwerkingen. Het hangt dus af van het type tumor.
Wat zijn de grootste nadelen van chemotherapie?
Vermoeidheid, misselijkheid, haaruitval, een verzwakt afweersysteem en mogelijke vruchtbaarheidsproblemen. Soms zijn er klachten op de lange termijn, zoals zenuwschade of, in zeldzame gevallen, hartschade, auto-immuunstoornissen of verhoogd risico op bepaalde andere soorten kanker.
Mag ik zelf stoppen met chemo na dit nieuws?
Nee, doe dat nooit zelf. Of chemo voor jou nodig is, hangt af van jouw situatie. Bespreek je vragen altijd eerst met jouw behandelend arts of oncoloog.
Waar vind ik betrouwbare informatie over borstkanker?
Goede Nederlandse bronnen zijn jouw eigen huisarts, Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL), KWF Kankerbestrijding, Borstkanker Vereniging Nederland en het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis / Nederlands Kanker Instituut (NKI).
Waar kan ik meer lezen over borstkanker, kanker en gerelateerde klachten bij vrouwen?
Lees hier meer over borstkanker en andere soorten kanker bij vrouwen:
- Kijken én voelen: zo kun je je borsten zelf checken op borstkanker.
- Alcohol vergroot risico op 7 soorten kanker!
- 24 feiten en fabels over borstkanker.
- Neuro-endocriene kanker: Belangrijke waarschuwingssignalen die je niet mag negeren.
- Kanker hebben en zwanger willen worden: wat is mogelijk?
- Wat zijn ‘stille’ kankers: kanker zonder symptomen?
- 12 vragen over het BRCA-gen, borstamputatie en verwijdering eierstokken.
- Neuropathie: Wat het is, oorzaken en wat je er zelf tegen kunt doen?
- Zes manieren om het risico op borstkanker te verkleinen.
- Mammografie: Risico’s, beperkingen en alternatieven.
- 10 vragen en antwoorden over borstkanker.
- Hoe groot is het risico op borstkanker in je andere borst?
- Schildklierkanker bij vrouwen: Soorten, symptomen, oorzaken, diagnose en behandeling.
- Dit zijn dé 5 meest voorkomende kankersoorten bij vrouwen.
- Onderzoek vindt verband tussen haarverf, stijltang en borstkanker.
- Waarom krijgen gekleurde vrouwen op jongere leeftijd borstkanker?
- 12 soorten kanker die je door roken kunt krijgen.
- Landbouwgif verhoogt kankerrisico met 150 procent – wat betekent dit voor vrouwen?
- Overgewicht verhoogt risico op 13 soorten kanker!
- Borstkanker: hoe kan het niet te zien zijn op een mammografie?
- Wat zijn zeldzame vormen van borstkanker?
- Vrouwen met BRCA1 en BRCA2 mutaties hebben verhoogd risico baarmoederkanker.
- Tijdens zwangerschap ontdekt 1 op de 10 vrouwen borstkanker.
- Waarom hartziekten bij vrouwen anders werken (en vaak te laat ontdekt worden).
- 15 feiten over voeding en borstkanker.
- Marga (38) heeft BRCA borstkankergen: ’Een gevaarlijke tijdbom’.
- Longkanker: hoe kun je het tijdig ontdekken?
Wetenschappelijke bronnen: OPTIMA-studie, Cancer Research UK, Zorginstituut Nederland, CURE, NU.nl, Zorginstituut Nederland, EOS Wetenschap, MedlinePlus, Antoni van Leeuwenhoek, Medische Oncologie, ESMO Daily Reporter
Disclaimer: Dit artikel is bedoeld als algemene en voorlichtende informatie. Het is met zorg samengesteld op basis van wetenschappelijke bronnen, maar het is geen medisch advies en vervangt geen consult bij een arts. SHE Health Clinics stelt alleen (kanker)diagnoses en behandelt geen kanker. Heb je klachten, een diagnose of vragen over jouw behandeling? Neem dan altijd contact op met jouw huisarts, behandelend arts of oncoloog. Stop of wijzig nooit zelf een behandeling op basis van dit artikel. Medische kennis verandert; de informatie in dit artikel was juist op het moment van publicatie (mei, 2026).
