Steeds meer behandelingen bij borstkanker worden persoonlijk afgestemd. Toch blijkt dat veel vrouwen nog niet altijd gebruikmaken van genprofieltesten die kunnen helpen om onnodige chemotherapie te voorkomen. Dat is opvallend, want voor sommige vrouwen kan zo’n test betekenen dat zij veilig kunnen afzien van een zware behandeling met ingrijpende bijwerkingen.
Wat is het probleem?
Na een operatie voor borstkanker krijgen veel vrouwen de vraag of aanvullende chemotherapie nodig is. Het doel daarvan is om eventuele achtergebleven kankercellen te vernietigen en het risico op terugkeer van de ziekte te verkleinen.
Maar niet iedere vrouw heeft daadwerkelijk baat bij chemotherapie. Sommige vrouwen zouden ook zonder chemo een uitstekende prognose hebben. Toch is het voor artsen niet altijd eenvoudig om vooraf te bepalen wie wel en wie geen voordeel heeft van deze behandeling.
Daarom zijn er speciale genprofieltesten ontwikkeld die meer inzicht geven in het gedrag van een tumor.
Lees ook: Borstkanker: waarom twee derde van de vrouwen de chemo mogelijk kan overslaan.
Wat is een genprofieltest?
Een genprofieltest onderzoekt de activiteit van bepaalde genen in de kankertumor. Hierdoor kan beter worden ingeschat hoe groot het risico is dat de kanker terugkomt of uitzaait.
Bekende voorbeelden zijn:
Deze testen kijken niet alleen naar de grootte van de tumor of de aanwezigheid van uitzaaiingen in lymfeklieren, maar ook naar de biologische eigenschappen van de kanker zelf. Hierdoor ontstaat een veel persoonlijker risicoprofiel.
Wat laat wetenschappelijk onderzoek zien?
Een van de grootste onderzoeken naar genprofieltesten is de internationale MINDACT-studie, waaraan bijna 6.700 vrouwen deelnamen.
De onderzoekers ontdekten dat een aanzienlijke groep vrouwen die volgens traditionele risicomodellen chemotherapie zou krijgen, op basis van de MammaPrint-test een laag genetisch risico bleek te hebben. Bij deze vrouwen was de kans op overleving zonder uitzaaiingen ook zonder chemotherapie zeer hoog. Volgens onderzoekers kan het gebruik van deze test jaarlijks duizenden vrouwen helpen om onnodige chemotherapie te vermijden.
Lees ook: Waarom zoveel vrouwen zich niet gehoord voelen in de zorg (en wat je eraan kunt doen).
Waarom is het vermijden van onnodige chemotherapie belangrijk?
Het feit dat chemotherapie kankercellen kan doden, betekent niet automatisch dat iedere patiënt er op lichaamsniveau of qua overleving evenveel voordeel van heeft. De centrale vraag is daarom niet of chemotherapie werkt tegen tumorcellen, maar hoeveel gezondheidswinst de behandeling oplevert voor de individuele vrouw.
Chemotherapie kan levensverlengend zijn, maar gaat vaak gepaard met risicovolle bijwerkingen zoals:
- Extreme vermoeidheid
- Misselijkheid
- Haaruitval
- Verminderde vruchtbaarheid
- Vervroegde overgang
- Hart- en vaatklachten
- Pijnklachten
- Concentratieproblemen
- Risico op blijvende zenuwschade
- Neuropathie (zenuwpijn of tintelingen)
- Verhoogd risico op infecties
- Risico op een tweede vorm van kanker
- Langdurige / blijvende cognitieve klachten (concentratie, geheugen, informatieverwerking, mentale scherpte).
Daarnaast bestaan er diverse andere mogelijke risico’s en nadelen van chemotherapie, waaronder:
- Impact op werk en inkomen: Chemotherapie kan leiden tot langdurige uitval van werk, verminderde productiviteit en financiële gevolgen voor patiënten en gezinnen. Voor zelfstandigen en ondernemers kunnen de gevolgen soms extra groot zijn.
- Verminderde kwaliteit van leven: Voor sommige vrouwen duurt het herstel maanden, voor anderen jaren. Zelfs wanneer de behandeling succesvol verloopt, kan chemotherapie invloed hebben op:
- Energie
- Seksualiteit
- Relaties
- Sociale activiteiten
- Sport en beweging
- Psychisch welzijn.
Wanneer chemotherapie geen aantoonbaar extra voordeel biedt, kan het voorkomen van deze behandeling een grote verbetering van de kwaliteit van leven betekenen.
Lees ook: Waardoor krijg je schouderklachten na chemotherapie?
Een belangrijke vraag: hoeveel voordeel levert chemotherapie voor mij persoonlijk op?
De moderne borstkankerzorg verschuift steeds meer van “behandelen voor de zekerheid” naar “behandelen op basis van persoonlijk risico”.
Daarom is het belangrijk om niet alleen te vragen: “Heb ik borstkanker?”
Maar ook: “Hoe groot is de kans dat chemotherapie mijn overleving daadwerkelijk verbetert?”
Voor sommige vrouwen bedraagt die potentiële winst tientallen procenten. In dat geval is chemotherapie vaak een logische keuze. Voor andere vrouwen gaat het om slechts enkele procenten of zelfs minder. Juist bij deze groep kunnen genprofieltesten zoals MammaPrint of Oncotype DX helpen om een beter geïnformeerde beslissing te nemen.
Lees ook: Risico’s op hartklachten na chemotherapie.
Waarom worden deze testen nog niet altijd gebruikt?
Hoewel genprofieltesten inmiddels worden vergoed vanuit de basisverzekering voor specifieke patiëntengroepen, blijkt uit onderzoek dat ze nog niet overal even vaak worden ingezet. Mogelijke redenen zijn:
- Verschillen tussen ziekenhuizen
- Onbekendheid bij patiënten
- Verschillen in interpretatie van richtlijnen
- Praktische organisatorische factoren
- Verschillen in ervaring van behandelcentra.
Patiëntenorganisaties wijzen erop dat vrouwen hierdoor mogelijk kansen missen op een behandeling met minder belasting en minder bijwerkingen.
Lees ook: Landbouwgif verhoogt kankerrisico met 150 procent – wat betekent dit voor vrouwen?
Lees ook: Biologische groenten en fruit: verlaagt het echt het risico op borstkanker?
Voor welke vrouwen kan een genprofieltest interessant zijn?
Een genprofieltest is niet voor iedere vrouw geschikt.
Meestal wordt gekeken naar vrouwen met:
- Een vroeg stadium van borstkanker
- Hormoongevoelige borstkanker
- Geen of beperkte uitzaaiingen naar lymfeklieren
- Twijfel of aanvullende chemotherapie werkelijk nodig is.
De uiteindelijke beslissing hangt af van meerdere factoren, waaronder leeftijd, tumorkenmerken, algemene gezondheid en persoonlijke voorkeuren.
Lees ook: Hoe kom je erachter of je drager bent van het erfelijke kankergen BRCA1 of BRCA2?
Welke vragen kun je aan jouw arts stellen?
Als je recent de diagnose borstkanker hebt gekregen, kun je onder andere vragen:
- Kom ik in aanmerking voor een genprofieltest?
- Is een MammaPrint- of Oncotype DX-test voor mij geschikt?
- Wat zijn mijn persoonlijke risico’s zonder chemotherapie?
- Hoeveel voordeel levert chemotherapie in mijn situatie op?
- Wat zijn de mogelijke bijwerkingen op korte en lange termijn?
- Is een second opinion zinvol?
Een goed gesprek met jouw behandelaar kan helpen om samen een keuze te maken die past bij uw situatie.
Vragen die iedere vrouw zou moeten stellen voordat zij start met chemotherapie:
- Wat is mijn absolute overlevingswinst door chemotherapie?
- Hoeveel procent daalt mijn risico op terugkeer van de kanker?
- Wat gebeurt er als ik geen chemotherapie kies?
- Kom ik in aanmerking voor een genprofieltest zoals MammaPrint of Oncotype DX?
- Hoe zeker zijn de voorspellingen voor mijn specifieke situatie?
- Welke kortetermijn- én langetermijnrisico’s zijn bekend?
- Welke alternatieven bestaan er?
Lees ook: 10 vragen en antwoorden over borstkanker.
De toekomst: steeds meer zorg op maat
De behandeling van borstkanker verschuift steeds meer van een standaardaanpak naar precisiegeneeskunde. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de ziekte, maar ook naar de unieke kenmerken van de tumor en de patiënt.
Genprofieltesten zijn een voorbeeld van deze ontwikkeling. Het doel is niet om minder te behandelen, maar om precies die behandeling te geven die nodig is; niet meer en niet minder.
Lees ook: Wat zijn de 10 symptomen die bij vrouwen kunnen wijzen op kanker?
Veel gestelde vragen (FAQ)
Kan een genprofieltest borstkanker opsporen?
Nee. Daar zijn andere tests voor. Deze gentest wordt gebruikt nadat borstkanker is vastgesteld en helpt bij het bepalen van de meest geschikte behandeling.
Betekent een laag risico dat ik geen behandeling nodig heb?
Nee. Vaak blijven andere behandelingen, zoals hormoontherapie of bestraling, wel noodzakelijk.
Worden MammaPrint en Oncotype DX vergoed?
Voor specifieke patiëntengroepen worden deze testen sinds oktober 2023 vergoed vanuit de basisverzekering.
Kan ik zelf om een genprofieltest vragen?
Ja. Je kunt altijd met jouw behandelend arts bespreken of je in aanmerking komt.
Is chemotherapie altijd slecht?
Ja, doch chemotherapie kan levensverlengend zijn en blijft voor veel vrouwen een belangrijk onderdeel van de behandeling. Het doel van genprofieltesten is om beter te bepalen bij wie deze behandeling daadwerkelijk voordeel oplevert.
Lees ook: Waarom ontdekken vrouwen borstkanker nog steeds vaak te laat?
Belangrijkste punten
- ✓ Niet iedere vrouw met borstkanker heeft baat bij chemotherapie.
- ✓ Genprofieltesten zoals MammaPrint en Oncotype DX kunnen helpen om het risico op terugkeer van de ziekte beter in te schatten.
- ✓ Voor sommige vrouwen kan dit betekenen dat chemotherapie veilig achterwege kan blijven.
- ✓ Deze testen worden nog niet overal optimaal benut.
- ✓ Bespreek altijd met jouw arts of een genprofieltest in jouw situatie zinvol kan zijn.
SHE Health visie
Bij SHE Health geloven we dat vrouwen recht hebben op volledige informatie over zowel de voordelen als de nadelen van een behandeling. Goede zorg betekent niet automatisch méér behandelen. Goede zorg betekent de juiste behandeling voor de juiste vrouw op het juiste moment.
Persoonlijke besluitvorming, gebaseerd op wetenschappelijk bewijs, kwaliteit van leven en individuele voorkeuren, staat daarbij centraal.
Lees hier meer over borstkanker en vrouwengezondheid:
- Wat zijn de grootste gezondheidsrisico’s bij jonge vrouwen?
- 15 alarmsignalen die vrouwen nooit mogen negeren.
- Dit zijn dé 5 meest voorkomende kankersoorten bij vrouwen.
- Neuropathie: Wat het is, oorzaken en wat je er zelf tegen kunt doen?
- Kanker hebben en zwanger willen worden: wat is mogelijk?
- Wat zijn de 12 symptomen van borstkanker?
- Geen bh dragen slecht voor je borsten? ‘Ze willen juist vrijheid!’.
- Wat kunnen jouw borsten je vertellen over jouw gezondheid?
- Nieuwe studie onder 470.000 mensen: waarom kregen frequente zonnebrandgebruikers juist vaker huidkanker?
- Borstkanker: hoe kan het niet te zien zijn op een mammografie?
- 12 vragen over het BRCA-gen, borstamputatie en verwijdering eierstokken.
- Waarom hartziekten bij vrouwen anders werken (en vaak te laat ontdekt worden).
- 15 feiten over voeding en borstkanker.
- Waarom krijgen gekleurde vrouwen op jongere leeftijd borstkanker?
- Kijken én voelen: zo kun je je borsten zelf checken op borstkanker.
- Zes manieren om het risico op borstkanker te verkleinen.
- Vrouwen met BRCA1 en BRCA2 mutaties hebben verhoogd risico baarmoederkanker.
- Tijdens zwangerschap ontdekt 1 op de 10 vrouwen borstkanker.
- Vruchtbaarheid behouden na kanker? Vrouwen worden te weinig naar gynaecoloog doorverwezen.
- Onderzoek vindt verband tussen haarverf, stijltang en borstkanker.
Auteur: Redactie
Bronnen: SHE Health Clinics, KWF Kankerbestrijding, Borstkankervereniging Nederland, The New England Journal of Medicine, MINDACT-studie, Nederlands Kanker Instituut, Antoni van Leeuwenhoek
Disclaimer: Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor algemene informatie en vervangt geen medisch advies. Bespreek klachten, onderzoeken en behandelopties altijd met jouw behandelend arts of medisch specialist.
