Steeds meer landen, ook Nederland, adviseren of overwegen de gordelroosvaccinatie voor ouderen. Tegelijkertijd groeit de discussie online over mogelijke bijwerkingen en zorgen rondom vaccinaties in het algemeen.
In dit artikel leggen we op een duidelijke, eerlijke manier uit:
- Wat gordelroos is
- Wat de vaccinatie doet
- Welke bijwerkingen en risico’s bekend zijn
- Wat wél en niet wetenschappelijk is aangetoond.
Wat is gordelroos?
Gordelroos (herpes zoster) is een pijnlijke huidinfectie die wordt veroorzaakt door het varicella-zostervirus. Dit is hetzelfde virus dat ook waterpokken veroorzaakt. Na een waterpokkeninfectie blijft het virus “slapend” in het lichaam aanwezig. Later in het leven kan het opnieuw actief worden.
Gordelroos geeft pijn, jeuk en blaasjes op de huid. Vaak zit gordelroos maar aan één kant van jouw lichaam, bijvoorbeeld aan een kant van jouw bovenlichaam of gezicht. Je kunt op elke leeftijd last krijgen van gordelroos, maar het komt vaker voor bij mensen ouder dan 60 jaar.
Gordelroos is besmettelijk. Het vocht uit de blaasjes bevat bacteriën, die zich gemakkelijk verspreiden via de handen. Baby’s, kinderen en volwassenen die nog nooit waterpokken hebben doorgemaakt kun je er mee besmetten. Ze krijgen dan waterpokken, geen gordelroos.
Meestal gaat gordelroos vanzelf weer over. Dit duurt ongeveer twee weken. In sommige gevallen verdwijnen de vlekken, maar blijf je last houden van klachten. Zo kun je bijvoorbeeld last houden van jeuk, tintelingen of hevige pijn. In het geval van gordelroos in het gezicht kan je ernstigere klachten krijgen, zoals een ontsteking van het oog, gezichtsverlamming en/of gehoorklachten.
In Nederland komt gordelroos voor bij ongeveer 5 op de 1.000 personen per jaar.
Belangrijke risicofactoren bij gordelroos zijn:
- Hogere leeftijd (vooral 60+)
- Verzwakt immuunsysteem
- Ernstige stress of ziekte
- Bepaalde medicatie (zoals afweeronderdrukkers).
Vooral mensen met een verminderde afweer door ziekte, vaccinatie of medicatie hebben een groter risico op een gordelroosuitbraak.
Lees ook: Gordelroos: Symptomen en behandeling.
De gordelroosvaccinatie (Shingrix)
In Nederland wordt vooral het vaccin Shingrix als gordelroosvaccin gebruikt.
Dit vaccin tegen gordelroos:
- Verkleint mogelijk het risico op gordelroos;
- Vermindert mogelijk het risico op zenuwpijn (postherpetische neuralgie);
- Bestaat uit 2 gordelroosprikken.
Het is een zogenoemd “niet-levend vaccin”, dus je krijgt geen infectie van het vaccin zelf.
Een deel van de mensen houdt pijn na gordelroos. Dit heet postherpetische neuralgie (PHN) en komt doordat zenuwen ontstoken zijn. De gordelroosvaccinatie helpt niet om bestaande zenuwpijn door gordelroos te behandelen. Wel voorkomt de vaccinatie mogelijk dat gordelroos opnieuw optreedt en verlaagd daarmee mogelijk ook het risico dat PHN ontstaat.
Lees ook: Begrijpen en beheren van postherpetische neuralgie na gordelroos.
Veel voorkomende bijwerkingen van het gordelroosvaccin
De meeste bijwerkingen van de gordelroosprik zijn:
- Pijn, roodheid, zwelling, jeuk en/of blauwe plek op de prikplek
- Vermoeidheid
- Spierpijn
- Hoofdpijn
- Gevoel van ziek zijn
- Gewrichtspijn
- Maagdarmklachten zoals misselijkheid, braken, diarree en buikpijn
- Koorts of rillingen.
Deze bijwerkingen treden op bij meer dan 10 op de 100 mensen (>10%) die gevaccineerd worden met Shingrix. Deze bijwerkingen en lichamelijke klachten verdwijnen meestal binnen 1–3 dagen, doch kunnen ook langer aanhouden of blijvend zijn.
Zijn er serieuze risico’s bij het gordelroosvaccin?
Uit grote studies en monitoring door gezondheidsinstanties en Bijwerkingencentrum Lareb blijkt:
- Een zeldzame bijwerking van het gordelroosvaccin is het Guillain-Barré Syndroom (GBS).
- Uitgebreide zwelling van het gevaccineerde ledemaat en gordelroos zijn ook mogelijke bijwerkingen.
- Gordelroosvaccinatie wordt afgeraden bij zwangerschap en tijdens het geven van borstvoeding.
Zoals bij elk medicijn geldt: nul risico bestaat niet, maar het risico is relatief klein vergeleken met de ziekte zelf bij ouderen.
Lees ook: Hoe herken je het Guillain-Barré syndroom na vaccinatie?
Belangrijke nuance: vaccins en gordelroos
Er is online veel discussie over gordelroos in relatie tot vaccins (zoals COVID-19 vaccins).
De wetenschappelijke stand van zaken is:
- Gordelroos kan tijdelijk vaker worden gezien na een infectie zoals COVID-19.
- Sommige studies melden ook gevallen na COVID-19 vaccinatie, maar dit is nog niet eenduidig bewezen als oorzaak-gevolg.
- Het kan ook gaan om toeval, achtergrondrisico of tijdelijke immuunreacties.
Belangrijk: Gordelroos is nog niet gemeld als een bekende “veel voorkomende bijwerking” van mRNA-vaccins of griep- en hepatitisvaccins volgens grote internationale veiligheidsdatabases.
Lees ook: Onderzoek onthult meest voorkomende chronische symptomen na COVID-19 vaccinatie.
Waarom wordt de gordelroosvaccinatie nu meer gepromoot?
De gordelroosprik wordt vaker overwogen voor bredere groepen ouderen.
Redenen:
- Vergrijzing van de bevolking (personen van 60 jaar en ouder);
- Hoge ziektelast van gordelroos;
- Kostenbesparing in de zorg (minder complicaties).
Lees ook: Hoe zie je het verschil tussen herpes en gordelroos?
Waar kun je de gordelroosvaccinatie krijgen?
Na overleg met jouw huisarts of het vaccinatiebureau kun je de gordelroosprik halen via:
- Jouw huisarts
- Een GGD (gemeentelijke gezondheidsdienst)
- Vaccinatiebureau.
De gordelroosvaccinatie wordt momenteel alleen vergoed door de basisverzekering voor mensen die tot een van de medische risicogroepen behoren. Hiervoor is een artsenverklaring nodig en hierbij geldt wel het eigen risico.
Wil je je tegen gordelroos laten vaccineren vanwege leeftijd of andere redenen buiten de risicogroepen? Dan betaal je de kosten voor de vaccinatie veelal zelf. Een gordelroosvaccinatie kost € 150 tot € 200 per dosis. Voor volledige bescherming heb je twee prikken nodig met minimaal twee (2) tot zes (6) maanden ertussen. De totale kosten van de gordelroosprikken zijn afhankelijk van waar je de vaccinatie haalt (bij de huisarts, GGD of vaccinatiebureau) en welk vaccin je kiest. Sommige aanvullende verzekeringen vergoeden hiervan een deel.
Vanaf 2027 komt er extra geld beschikbaar voor een landelijke gratis gordelroosvaccinatie. Hiervoor is 47 miljoen euro per jaar gereserveerd. De 150.000 60-jarigen en mensen die 60 worden, krijgen dan een gratis prik. Dit heeft het ministerie van VWS aangekondigd. Deze gordelroosvaccinatie wordt dan aangeboden via het Rijksvaccinatieprogramma. Wie ouder of jonger is en de gordelroos-vaccinatie ook wil, moet de twee gordelroosprikken van zo’n 400 tot 500 euro zelf betalen.
Specifiek bij vrouwen: is het risico anders?
Voor vrouwen geldt:
- Het risico op gordelroos neemt toe na de overgang;
- Hormonale veranderingen kunnen mogelijk invloed hebben op immuniteit;
- Vrouwen leven gemiddeld langer → hoger leeftijdsrisico.
Er is nog geen bewijs dat vrouwen meer ernstige bijwerkingen hebben van het vaccin dan mannen.
Wat zijn de echte afwegingen?
Een eerlijke afweging ziet er zo uit:
Mogelijke voordelen gordelroos vaccinatie
- Mogelijk lager risico op gordelroos
- Minder risico op langdurige zenuwpijn
- Mogelijke bescherming op oudere leeftijd.
Nadelen gordelroosprik
- Tijdelijke bijwerkingen (meest voorkomend)
- Mogelijke allergische reacties
- Mogelijke negatieve impact op immuunsysteem
- Geen 100% garantie op bescherming tegen gordelroos.
Lees ook: Huidaandoeningen bij vrouwen: wat je moet weten.
Conclusie
De gordelroosvaccinatie kan een effectief middel zijn om het risico op een pijnlijke en soms langdurige gordelroos aandoening of postherpetische neuralgie te verminderen. De meeste bijwerkingen van het gordelroosvaccin zijn mild en kortdurend. Ernstige risico’s zijn zeldzaam volgens huidige medische data.
Wel is het belangrijk dat vrouwen:
- Goed geïnformeerd worden.
- Individuele gezondheidssituatie meenemen.
- Niet alleen op publieke campagnes vertrouwen, maar ook medische uitleg vragen.
Lees ook: Griepprik: Wat zijn de risico’s en bijwerkingen?
Belangrijk om te onthouden
Gezondheidskeuzes zijn persoonlijk. De juiste beslissing hangt af van leeftijd, gezondheid, medicatie en risico’s.
Meer lezen?
- Neuropathie: Wat het is, oorzaken en wat je er zelf tegen kunt doen?
- Herpesvirussen: wat zijn de verschillen en welke ziekten veroorzaken ze?
- HPV vaccinatie: Wat zijn de risico’s en bijwerkingen?
- Antibiotica: wat zijn de risico’s en mogelijke bijwerkingen?
- Welke medicijnen hebben het grootste risico op bijwerkingen of vergiftiging?
- Auto-immuunziekten: welke komen bij vrouwen het meest voor?
- Probiotica voor eczeem: Kan het helpen bij het verbeteren van symptomen?
- Miljarden kopieën van rest-DNA in een enkele dosis COVID-19 mRNA-vaccin.
- Nieuwe vaccinatieronde: Wat te doen?
- Hoe herken je de symptomen van schurft?
- Antidepressiva: wat zijn de risico’s, bijwerkingen en alternatieven?
- Paracetamol: hoe veilig is het echt? Risico’s, bijwerkingen en verborgen gevaren van een veelgebruikt medicijn.
- Verloskundigen zetten grote vraagtekens bij vaccinatie van zwangeren.
- IVF: Bijwerkingen en lange termijn risico’s bij vrouwen.
Auteur: Redactie
Bronnen: World Health Organization (WHO), Centers for Disease Control and Prevention (CDC), European Medicines Agency (EMA), EMA Bijsluiter, RIVM, The Lancet, FDA, AD, Thuisarts, 65PlusFit, Independer, Lareb, College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
Disclaimer: Deze informatie is bedoeld voor educatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies. Vaccinatiekeuzes moeten altijd worden besproken met een arts of medisch specialist, op basis van persoonlijke gezondheid, leeftijd en medische voorgeschiedenis.
