PFAS in moedermelk: wat betekent dit voor jou en jouw baby? • SHE Health Clinics

Recente onderzoek van het RIVM laat zien dat PFAS in alle onderzochte moedermelk is gevonden. Dat is schrikken voor veel ouders.

Inhoudsopgave

Toch is de boodschap van experts duidelijk: borstvoeding blijft de beste keuze voor jouw baby.

In dit artikel lees je:

Wat PFAS zijn
Hoe ze in moedermelk terechtkomen
Wat dit betekent voor jouw baby
Waarom borstvoeding nog steeds wordt aanbevolen
En wat je zelf kunt doen om blootstelling te beperken.

Wat zijn PFAS?

PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen. Dit zijn chemische stoffen die door de mens zijn gemaakt.

Ze worden ook wel “forever chemicals” genoemd, omdat ze:

Bijna niet afbreken in het milieu
Zich ophopen in het lichaam
Overal in het milieu voorkomen (water, lucht, voedsel, bodem).

PFAS zijn gebruikt in onder andere:

Anti-aanbaklagen van pannen
Waterafstotende kleding
Voedselverpakkingen
Blusschuim
Industriële processen.

Omdat ze zo breed zijn toegepast, zijn ze inmiddels wereldwijd verspreid.

Lees ook: RIVM: PFAS in voedsel en drinkwater overschrijdt gezondheidsnorm EFSA.

Wat heeft het RIVM gevonden?

Het RIVM heeft in Nederland onderzoek gedaan naar PFAS in moedermelk.

De belangrijkste conclusie:

PFAS zijn aanwezig in alle onderzochte moedermelkmonsters
De hoeveelheden verschillen per persoon
De stoffen komen waarschijnlijk via voeding, drinkwater en omgeving het lichaam binnen.

Belangrijk: dit betekent niet dat moedermelk “onveilig” is. Het laat vooral zien dat PFAS wijdverspreid aanwezig zijn in onze leefomgeving.

Lees ook: RIVM: schade aan nieren en brein door teveel cadmium, lood, arseen en kwik.

Moet je stoppen met borstvoeding?

Nee. Alle grote gezondheidsorganisaties blijven hetzelfde advies geven: Borstvoeding is de allerbeste voeding voor baby’s! Ook als er PFAS in kleine hoeveelheden aanwezig zijn.

Waarom? Omdat borstvoeding diverse bewezen voordelen heeft:

Betere afweer (immuunsysteem)
Lager risico op infecties
Betere darmontwikkeling
Positieve effecten op hersenontwikkeling
Verminderd risico op obesitas op latere leeftijd.

Daarom weegt het voordeel van borstvoeding veel zwaarder dan het mogelijke risico van PFAS-blootstelling.

Lees ook: Het belang van borstvoeding voor de ontwikkeling van de darmen en hersenen van peuters na het eerste jaar.

Waarom zitten PFAS in moedermelk?

PFAS komen via verschillende routes in het lichaam:

Voeding (vis, eieren, verpakkingen, groenten, fruit)
Drinkwater
Lucht en stof
Contact met consumentenproducten.

Omdat PFAS zich ophopen in het lichaam, kunnen ze uiteindelijk ook in moedermelk terechtkomen.

Lees ook: Borstvoeding verlaagt risico op astma bij kinderen, volgens onderzoek.

Lees ook: Ongefilterd drinkwater: waarom ongezond?

Wat betekent dit voor jouw baby?

Op basis van huidige kennis:

PFAS kunnen in kleine hoeveelheden via moedermelk worden doorgegeven
De langetermijneffecten worden nog onderzocht, doch het is zeer aannemelijk dat PFAS gezondheidsrisico’s en gezondheidsschade kan veroorzaken
Er is op dit moment nog geen bewijs dat borstvoeding hierdoor afgeraden moet worden.

Wel is het belangrijk om te weten:

Baby’s zijn gevoeliger voor omgevingsstoffen
De blootstelling begint al tijdens de zwangerschap
Onderzoek naar lange termijn effecten loopt nog.

Lees ook: Borstvoeding stimuleren en optimaliseren: praktische tips voor een goede melkproductie.

Belangrijk om te begrijpen

Dit onderwerp roept vaak angst op, maar de context is belangrijk:

PFAS zijn helaas bijna overal aanwezig in de westerse leefomgeving
Volledig vermijden is momenteel een grote uitdaging
Borstvoeding blijft wereldwijd aanbevolen door WHO en RIVM.

Lees ook: Medicijngebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding: dít wil je er over weten.

Waarom dit onderzoek wél belangrijk is

Het RIVM-onderzoek laat vooral iets anders zien: onze omgeving bevat te veel “blijvende” chemische stoffen

Dat is belangrijk voor:

Beleid
Voedselveiligheid
Industriële regelgeving
Preventieve gezondheidszorg.

PFAS en jouw gezondheid: wat weten we inmiddels?

Wetenschappers doen al tientallen jaren onderzoek naar PFAS. Hoewel nog niet alle vragen zijn beantwoord, is er inmiddels veel bekend over de mogelijke effecten van langdurige blootstelling.

Belangrijk om te weten: de kans op gezondheidseffecten hangt af van meerdere factoren, zoals:

De hoeveelheid PFAS waaraan je bent blootgesteld;
De duur van de blootstelling;
Het type PFAS;
Jouw leeftijd;
Jouw algemene gezondheid.

Een incidentele blootstelling is iets anders dan jarenlang dagelijks worden blootgesteld.

Lees ook: Wat zijn de meest voorkomende hormoonverstoorders?

Waarom zijn baby’s extra kwetsbaar?

Baby’s en jonge kinderen ontwikkelen zich razendsnel. Hun:

hersenen;
hormoonstelsel;
immuunsysteem;
lever;
nieren;

zijn nog volop in ontwikkeling.

Juist daarom kunnen omgevingsstoffen tijdens zwangerschap en de eerste levensjaren meer invloed hebben dan op volwassen leeftijd.

Dat betekent overigens niet dat elke blootstelling automatisch leidt tot gezondheidsproblemen. Het betekent vooral dat voorzichtigheid verstandig is.

PFAS en zwangerschap

Tijdens de zwangerschap kunnen PFAS via de placenta worden doorgegeven aan de baby.

Onderzoek laat zien dat een hogere blootstelling mogelijk samenhangt met onder andere:

Een lager geboortegewicht;
Veranderingen in de werking van het immuunsysteem;
Subtiele veranderingen in de ontwikkeling.

De meeste baby’s worden echter gewoon gezond geboren. De huidige onderzoeken laten vooral verbanden zien; ze bewijzen niet dat PFAS de directe oorzaak zijn van alle gevonden verschillen.

Lees ook: De risico’s van borstimplantaten bij kinderwens en zwangerschap.

PFAS en vruchtbaarheid

Er wordt steeds meer onderzoek gedaan naar de invloed van PFAS op de vruchtbaarheid van vrouwen én mannen.

Bij vrouwen wordt onder andere gekeken naar mogelijke verbanden met:

Een langere tijd tot zwangerschap;
Veranderingen in hormoonspiegels;
Verminderde eicelkwaliteit;
Verminderde vruchtbaarheid.

Bij mannen onderzoeken wetenschappers onder andere:

Spermakwaliteit;
Aantal zaadcellen;
Beweeglijkheid van zaadcellen.

Voor sommige verbanden is het bewijs sterker dan voor andere. Er is nog meer onderzoek nodig om precies vast te stellen hoe groot deze effecten zijn.

Lees ook: Onvruchtbaarheid en vruchtbaarheidsproblemen: wat je moet weten.

PFAS en hormonen

PFAS worden vaak omschreven als stoffen die het hormoonsysteem kunnen verstoren.

Hormonen regelen onder andere:

De stofwisseling;
De menstruatiecyclus;
De vruchtbaarheid;
Zwangerschap;
Groei;
Slaap;
Stemming.

Sommige PFAS lijken invloed te kunnen hebben op de manier waarop hormonen worden aangemaakt, vervoerd of afgebroken.

Lees ook: Hormonen: waar komen ze vandaan en hoe werken ze?

De schildklier en PFAS

De schildklier is één van de organen waar veel onderzoek naar wordt gedaan. Er zijn aanwijzingen dat langdurige blootstelling aan sommige PFAS samenhangt met veranderingen in de schildklierfunctie. Dat betekent niet dat PFAS automatisch een schildklieraandoening veroorzaken.

Wel zijn er onderzoeken die een verband laten zien met:

Veranderingen in TSH;
Veranderingen in T4;
Veranderingen in de schildklierfunctie.

Voor vrouwen is dit extra belangrijk, omdat schildklierproblemen vaker voorkomen dan bij mannen.

Lees ook: Schildklierproblemen die vaak bij vrouwen voorkomen.

Immuunsysteem en PFAS

Een van de best onderzochte effecten van PFAS betreft het immuunsysteem. Er zijn aanwijzingen dat een hogere blootstelling kan samenhangen met:

Een minder sterke reactie op sommige vaccinaties;
Veranderingen in bepaalde afweercellen;
Een veranderde immuunrespons.

Ook hier geldt dat het vooral gaat om langdurige blootstelling.

Lees ook: Auto-immuunziekten: welke komen bij vrouwen het meest voor?

Cholesterol en PFAS

Meerdere grote onderzoeken laten zien dat hogere PFAS-spiegels samen kunnen gaan met hogere cholesterolwaarden.

Waarom dit precies gebeurt, wordt nog onderzocht.

Lees ook:

Lever en PFAS

De lever speelt een belangrijke rol bij het verwerken van stoffen die we binnenkrijgen. Sommige wetenschappelijke onderzoeken laten zien dat PFAS kunnen samenhangen met veranderingen in leverenzymen. Dat betekent niet automatisch dat iemand een leverziekte krijgt, maar het is wel een reden waarom onderzoekers deze stoffen nauwlettend volgen.

Lees ook: Veel leververvetting bij hoge inname fructose uit frisdrank én vruchtensap.

Kanker en PFAS

Dit is misschien wel het onderwerp waar de meeste mensen zich zorgen over maken.

Belangrijk om eerlijk te zijn:

Niet alle PFAS zijn hetzelfde.
Voor sommige PFAS is er sterker bewijs voor een verband met bepaalde vormen van kanker dan voor andere.
Internationale organisaties hebben enkele PFAS geclassificeerd als kankerverwekkend of mogelijk kankerverwekkend, terwijl voor andere PFAS het bewijs nog onvoldoende is.

Dat betekent niet dat iedereen die PFAS in zijn lichaam heeft kanker zal krijgen. Wel is het één van de redenen waarom overheden proberen de blootstelling zoveel mogelijk te verminderen.

Lees ook: Kanker bij vrouwen: meest voorkomende vormen, signalen en wat je kunt doen aan preventie.

Andere stoffen waar zwangere vrouwen op kunnen letten

PFAS zijn niet de enige stoffen die aandacht verdienen.

Ook van andere stoffen weten we dat het verstandig is de blootstelling zoveel mogelijk te beperken.

1. Toegevoegde suikers

Baby’s worden geboren met een natuurlijke voorkeur voor zoet. Wanneer zij al vroeg veel producten met toegevoegde suikers krijgen, kan dat bijdragen aan een voorkeur voor zoete smaken op latere leeftijd.

Een voedingspatroon met veel toegevoegde suikers hangt samen met een verhoogd risico op:

Overgewicht;
Tandbederf;
Type 2 diabetes;
Hart- en vaatziekten.

Daarom adviseren gezondheidsorganisaties om baby’s in het eerste levensjaar geen producten met toegevoegde suikers te geven.

Lees ook: Waarom suiker funest voor jouw lichaam is.

2. Sterk gezoete babyproducten

Ook producten met vanillesmaak, koeksmaken of dessertsmaken kunnen ervoor zorgen dat baby’s wennen aan zeer zoete smaken. Het probleem is daarbij niet de natuurlijke vanille zelf, maar het feit dat deze smaken vaak worden gecombineerd met toegevoegde suikers of sterk bewerkte ingrediënten. Door baby’s vooral te laten wennen aan de natuurlijke smaken van groente, fruit en andere onbewerkte producten, help je mee aan een gevarieerd smaakpatroon.

3. Palmolie

Palmolie is een onderwerp waar veel discussie over bestaat. Vanuit gezondheidsperspectief is het belangrijk onderscheid te maken tussen:

Ongeraffineerde rode palmolie, die natuurlijke carotenoïden en vitamine E bevat;
Geraffineerde palmolie, die veel wordt gebruikt in ultrabewerkte producten.

Palmolie is niet automatisch ongezond. Wel bevatten veel producten met palmolie ook relatief veel suiker, zout en verzadigd vet.

Kijk daarom altijd naar het totale voedingspatroon en niet naar één ingrediënt.

4. Ultrabewerkte voeding

Steeds meer onderzoek laat zien dat een voedingspatroon met veel ultrabewerkte producten samenhangt met een verhoogd risico op:

overgewicht;
diabetes type 2;
hart- en vaatziekten;
sommige vormen van kanker.

Voor jonge kinderen geldt daarom: hoe puurder en minder bewerkt de voeding, hoe beter.

Lees ook: Ultrabewerkt eten blijkt schadelijk voor al onze organen blijkt uit studie.

Lees ook: Wat is het verband tussen borstvoeding en vrouwelijke seksualiteit?

PFAS in moedermelk: wat kun je zelf doen om blootstelling te beperken?

Het is onmogelijk om PFAS volledig te vermijden. Deze stoffen zijn inmiddels wereldwijd aanwezig in de bodem, het water, de lucht en een deel van onze voedselketen.

Gelukkig kun je wél een aantal praktische keuzes maken die de totale blootstelling mogelijk helpen verlagen.

Belangrijk om te weten: het gaat niet om perfectie. Elke kleine stap kan bijdragen aan een gezondere leefstijl.

Kies zo veel mogelijk voor verse voeding

Hoe minder bewerkt een product is, hoe kleiner de kans dat het langdurig in contact is geweest met PFAS-bevattende verpakkingen of andere industriële processen.

Kies daarom vaker voor:

Verse groenten
Vers fruit
Peulvruchten
Volkoren producten
Noten
Zaden
Verse kruiden
Onbewerkte aardappelen
Verse vis (binnen de consumptieadviezen)
Biologische of natuurlijke eieren uit betrouwbare bron of van eigen kippen.

Lees ook: Aanzienlijk minder schadelijke stoffen in biologisch voedsel.

Let op ultrabewerkte voeding

Ultrabewerkte voedingsmiddelen bevatten vaak:

Veel toegevoegde suikers
Veel zout
Geraffineerde vetten
Linolzuur
Smaakstoffen
Kleurstoffen
Emulgatoren
Conserveermiddelen.

Hoewel deze ingrediënten niet hetzelfde zijn als PFAS, dragen ze vaak niet bij aan een gezond voedingspatroon.

Lees ook: Waarom te veel linolzuur mogelijk schadelijk is voor jouw gezondheid.

Een voedingspatroon met veel ultrabewerkte voeding hangt samen met een verhoogd risico op onder andere:

Overgewicht
Type 2 diabetes
Hart- en vaatziekten
Sommige vormen van kanker.

Lees ook: Ultrabewerkte voeding in verband gebracht met hoger risico op meerdere gezondheidsaandoeningen.

Geef baby’s zo puur mogelijke voeding

De eerste duizend dagen (‘imprinting fase’) zijn zeer belangrijk voor de ontwikkeling van smaakvoorkeuren.

Probeer daarom zoveel mogelijk te kiezen voor:

✅ Verse groenten
✅ Vers fruit
✅ Volkoren granen
✅ Peulvruchten
✅ Natuurlijke (onbewerkte) yoghurt zonder suiker
✅ Onbewerkte biologische producten.

Lees ook: Hoe verwijder je bestrijdingsmiddelen van je groenten en fruit?

Beperk producten met:

Toegevoegde suikers
Zoete desserts
Koekjes
Snoep
Gezoete drankjes.

Baby’s hoeven niet te wennen aan zoete smaken. Hoe vaker zij natuurlijke smaken leren kennen, hoe groter de kans dat zij die later blijven waarderen.

Lees ook: 92% gangbare aardbeien blijken vol met PFAS en pesticiden.

Lees etiketten

Controleer ingrediëntenlijsten. Producten waarbij suiker één van de eerste ingrediënten is, kun je beter beperken.

Let ook op benamingen zoals:

Glucose
Fructose
Glucosestroop
Fructosestroop
Maltodextrine
Dextrose
Invertsuiker
Rietsuiker
Kokosbloesemsuiker
Honing
Agavesiroop.

Het blijft namelijk toegevoegde suiker!

Lees ook: 75% van de honingsoorten bevat gif!

Kies waar mogelijk voor biologische producten

Biologische producten bevatten vaak aanzienlijk minder resten van synthetische bestrijdingsmiddelen.

Dat betekent echter niet dat biologische voeding automatisch PFAS-vrij is.

PFAS kunnen namelijk ook via:

regenwater
bodem
oppervlaktewater
lucht

op landbouwgrond terechtkomen.

Biologisch is daarom een goede keuze vanuit meerdere gezondheids- en milieuoverwegingen, doch geen garantie tegen PFAS.

Lees ook: Biologische groenten en fruit: verlaagt het echt het risico op borstkanker?

Gebruik liever glas dan plastic

Voor het bewaren van voeding kun je beter kiezen voor:

Glazen bewaarbakjes
RVS bewaardozen
Keramiek.

Verwarm eten bij voorkeur niet in plastic bakjes.

Lees ook: Wat zijn de negatieve gezondheidseffecten van microplastics?

Kies veilige pannen

Wanneer een antiaanbakpan beschadigd is, is het verstandig deze te vervangen.

Goede alternatieven zijn:

Gietijzer
Roestvrij staal (RVS)
Geëmailleerd gietijzer
Keramische pannen van goede kwaliteit.

Lees ook: Zwarte spatels en keukengerei: Een kankerverwekkend risico?

Let op verpakkingen

Sommige vetafstotende verpakkingen kunnen PFAS bevatten.

Denk aan:

Fastfoodverpakkingen
Popcornzakken voor de magnetron
Vetwerende bakjes
Sommige pizzadozen.

Hoe minder je hiervan gebruikt, hoe beter.

Drink voldoende gefilterd water

In Nederland voldoet drinkwater doorgaans aan strenge normen.

Woon je in een gebied waar PFAS-vervuiling bekend is, dan kan het verstandig zijn de adviezen van je waterbedrijf en de overheid te volgen.

Lees ook: Gezondheidsrisico’s van flessenwater en kraanwater.

Gezond leven blijft de beste bescherming

Hoewel je PFAS niet volledig kunt vermijden, kun je je algemene gezondheid wel versterken door:

Dagelijks voldoende te bewegen
Gezond te eten
Niet te roken
Alcohol te vermijden
Voldoende te slapen
Stress te verminderen.

Een gezonde leefstijl ondersteunt je immuunsysteem en verkleint het risico op veel chronische ziekten.

Lees ook: Hoe blijf je met een gezonde leefstijl hormonaal in balans?

Wat betekent dit voor vrouwen?

Voor vrouwen zijn er extra redenen om bewust met voeding en leefstijl om te gaan.

Een gezonde leefstijl draagt onder andere bij aan:

Een gezonde zwangerschap
Een betere vruchtbaarheid
Een gezond lichaamsgewicht
Een gezonde hormoonbalans
Een lager risico op hart- en vaatziekten
Een lager risico op type 2 diabetes
Een lager risico op verschillende vormen van kanker.

De belangrijkste boodschap

Laat je niet verlammen door angst!

PFAS zijn een maatschappelijk probleem dat vraagt om politieke keuzes, strengere regelgeving en schonere productieprocessen. Maar ondertussen kun je zelf ook veel doen. Niet door alles perfect te willen doen, doch door stap voor stap gezondere keuzes te maken.

Een gezond voedingspatroon, voldoende beweging, goede slaap en zo min mogelijk ultrabewerkte voeding blijven de basis van een gezonde leefstijl.

Lees ook: Landbouwgif verhoogt kankerrisico met 150 procent – wat betekent dit voor vrouwen?

Conclusie

Het RIVM-onderzoek laat zien dat PFAS inmiddels vrijwel overal in onze leefomgeving aanwezig zijn. Dat is een belangrijk signaal.

Tegelijkertijd blijft de boodschap van experts duidelijk: Borstvoeding blijft de allerbeste voeding voor baby’s.

De voordelen voor de gezondheid zijn veel groter dan de mogelijke risico’s van de relatief lage hoeveelheden PFAS die via moedermelk worden doorgegeven.

Door bewust om te gaan met voeding, verpakkingen en leefstijl kun je de totale blootstelling aan ongewenste stoffen mogelijk verder beperken.

Hier kun je meer lezen:

Auteur: Redactie

Bronnen: SHE Health Clinics, RIVM, AD, GGD Leefomgeving

Disclaimer: Dit artikel is uitsluitend bedoeld om algemene informatie te geven over gezondheid en is geen vervanging voor persoonlijk medisch advies, een diagnose of behandeling door een arts of andere zorgverlener. De inhoud is gebaseerd op de wetenschappelijke kennis, richtlijnen en inzichten die beschikbaar waren op het moment van publicatie. Nieuwe onderzoeken kunnen leiden tot aangepaste inzichten of aanbevelingen. Hoewel PFAS en andere omgevingsstoffen wereldwijd veel aandacht krijgen, betekent blootstelling niet automatisch dat gezondheidsklachten of ziekten ontstaan. De mogelijke gezondheidseffecten hangen onder andere af van de duur en mate van blootstelling, persoonlijke factoren en de totale leefomgeving. Borstvoeding blijft volgens nationale en internationale gezondheidsorganisaties de beste voeding voor de meeste baby’s. Heb je vragen over borstvoeding, zwangerschap, voeding of de gezondheid van jezelf of je kind? Bespreek deze dan altijd met je verloskundige, huisarts, jeugdarts, kinderarts of een andere gekwalificeerde zorgverlener.

SHE Health Clinics streeft ernaar betrouwbare, wetenschappelijk onderbouwde informatie te bieden. Tegelijkertijd is gezondheidszorg altijd persoonlijk. Daarom kunnen aan de inhoud van dit artikel geen rechten worden ontleend en kan deze informatie nooit een individueel medisch consult vervangen.